Idea narodu w refleksji Zamoyskich epoki porozbiorowej: ciągłość czy reinterpretacja pojęcia?

Abstrakt

Celem artykułu jest ukazanie kategorii narodu – ciągłości wyobrażeń i przemian – w refleksji i postawie trzech wybitnych przedstawicieli rodu Zamoyskich w XIX i na początku XX w.: ojca, syna i wnuka, czyli Stanisława Kostki (1775-1856) – prezesa senatu Królestwa Polskiego, Władysława (1804-1868) – generała i wybitnego polityka Hôtel Lambert oraz Władysława juniora (1853- 1824) – działacza społecznego i filantropa. W centrum rozważań pozostaje więc pojęcie narodu, jego złożoność i przeobrażenia, jednak nie w oderwaniu, lecz w ścisłej korelacji z konkretnymi osobami, ich poglądami i praktyką w życiu polityczno-społecznym. Prześledzenie konstruktów myślowych w wybranych narracjach oraz postaw życiowych pozwoliło wyodrębnić wartości i normy niejako dziedziczone przez kolejne pokolenia Zamoyskich w czasach porozbiorowych. To one stały za ukształtowaniem ich światopoglądów, wyborów i zachowań, tworząc określone wzorce odpowiedzialności i wierności idei narodowej. Istotny jest przy tym historyczny i polityczno-ideologiczny kontekst epoki, który wpływał na międzypokoleniowe różnice w rodzie Zamoyskich w postrzeganiu świata społecznego.